محمد عارف اسپناقچى پاشازاده

214

انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )

خائن دين و دولت قلمداد نمود . لهذا آن بيچارهء دلير بىتقصير را حكم شد ، به قادلوغه زدند . روز دوشنبه سلخ در بركة الحبشه ديوان شد . محمد پاشاى توقيعى دوبار به حضور رفته ، بعض مواد بسيار مهم به عرض عالى رسانيد . يكى از اين خصوصات ناحق به قادلوغه زده شدن امير خير الدين زاده بود . امير الامراء روم‌ايلى و آناطولى و قرامان و ساير امراى بزرگ هم شرفياب شدند . بالىبيگ حاكم آيدين كه با جانبردى بيگ رفته بود ، آمده ، شرفياب شد . بعد از مشاوره ، مقرر گرديد كه از هر دو ساحل نيل اردو حركت نموده ، اعراب شوريده را تنبيه نمايند . در عصر همين روز سنان پاشا از وزارت معزول و در جايش زينل پاشا به صدارت منصوب گرديد . وقايع ماه ربيع الاوّل سنهء 923 روز سه‌شنبه غرّه ، لشكر ظفر پيكر روم‌ايلى به سردارى امير الامراى خودشان ، از اين ساحل ، يعنى از بركة الحبش به ساحل غربى نيل عبور كردند . هنوز ينگىچريان كه عساكر خاصّه‌اند از نيل عبور نكرده بودند كه تومانباى لشكر روم ايلى را استقبال و شروع به جنگ و جدال نمود . يك ساعت از صبح گذشته تا نزديك به عصر جنگيدند . غالب و مغلوب معلوم نبود كه جمعى از ينگىچريان به همراهى خواجه افندى و كدخداى ينگىچريان در كشتىها نشسته ، پاروزنان خودشان را به لشكر روم‌ايلى رسانيده ، آغاز جنگ و پيكار نمودند . ساعتى نگذشت كه لشكر تومانباى كه عبارت از چراكسه و اعراب و زياده از چهل هزار بودند ، منهزم و متفرق شده گريختند . شب چهارشنبه دوم ، مقدار كافى آذوقه و مهمّات حربيّه با حيوانات از نيل عبور گردانيده . روز چهارشنبه دوم حضرت خداوندگار بالنّصر و الظفر ، رود نيل را عبور فرموده ، در جيزه كه مقابل قاهره است ، نزول كردند . بيگلربيگى آناطولى با لشكر منسوب خود و جانبردى بيگ حاكم صوفيه در ساحل شرقى ماندند و تمام لشكر از قاهره بيرون آمده ، در پيشگاه قلعه اردو زدند . چون خبر رسيد كه تومانباى به حوالى غربيّه گريخته است ، مصطفى پاشاى بيگلربيگى روم ايلى با لشكر منسوب خود ، به همراهى پانصد نفر ينگىچرى مأمور به تعاقب او گرديد و بنا به حكم همايون ، لشكر آناطولى نيز با امرايشان از نيل عبور كرده ، ملحق به اردوى سلطانى شدند . شب پنج‌شنبه نيز حضرت خداوندگار با عساكر خاصّه و عملهء دربار ، لشكر خود را تعاقبا حركت و متوجه طرف اعدا شدند . روز پنج‌شنبه سوم در وقت چاشت بيگلربيگى روم‌ايلى به تومانباى رسيده ، سخت جنگيدند . هنوز حضرت خداوندگار نرسيده بودند كه تومانباى باز شكست خورده به سمت بحيره فرار نمود . سوارهاى جرّار سپاهيان آنها را تعاقب كرده ، انبوهى از آنها را كشتند و جمعى نيز مثل آل فرعون ! در رود نيل غرق شدند ؛ اما تومانباى باز راه گريز را يافته ، خود را از چنگ متعاقبين رهانيد . بنابرين ، حضرت خداوندگار فرمود در